WIADOMOŚCI WSTĘPNE
Nauka materiałoznawstwa skórzanego ma na celu zaznajomienie ze wszystkimi surowcami stosowanymi w produkcji skórzanej, tj. nie tylko z różnymi rodzajami skóry wyprawionej, ale również z materiałami zastępującymi ją oraz służącymi jako dodatki. Jednym z podstawowych materiałów jest skóra wyprawiona — podstawowy surowiec dla wielu specjalności przemysłu skórzanego, jak obuwnictwo, szewstwo, rymarstwo, galanteria skórzana, rękawicznictwo itp.
Skóra zwierząt od najdawniejszych czasów służyła człowiekowi do ochrony ciała, budowy łodzi, namiotów itp. W wykopaliskach z czasów ok. 1000 lat przed naszą erą spotyka się szczątki różnych wyrobów ze skóry, jak obuwie, hełmy, tarcze. Odnaleziono również przepis garbowania skór, pochodzący z Asyrii, co potwierdza istnienie/ tego rzemiosła już przed naszą erą.
Rzemiosło garbarskie i przetwórstwo skóry rozwijały się równolegle z rozwojem cywilizacji. Stale wzrastające zapotrzebowanie zmuszało człowieka do szukania sposobów podwyższania wartości użytkowej skóry. Wiele dawniej stosowanych metod wyprawy skór przetrwało do dnia dzisiejszego, ale zostały one unowocześnione i udoskonalone dzięki postępowi nauki i techniki. Wprowadzono nowe metody wyprawy, opracowane w wyniku rozwoju chemii, mechanizacji i uprzemysłowienia tej gałęzi produkcji. Rozwój chemii — tak poważny na początku bieżącego stulecia — miał decydujący wpływ na naukowe opracowanie procesów wyprawy oraz pozwoli na podniesienie jakości produkcji i znaczne skrócenie czasu wyprawy.
Również w Polsce Ludowej powstały nowe możliwości rozwoju przemysłu skórzanego. Wzorem wielu krajów produkcja skór i ich wytwórczość zostały oparte na nowych podstawach. Poważną zdobyczą w stosunku do okresu przedwojennego jest organizowanie nowych ośrodków badawczych, szkół zawodowych oraz wydawanie coraz większej liczby książek i publikacji fachowych z zakresu produkcji skór, obuwia, galanterii itp. Dzięki zaś wprowadzeniu do naszego życia gospodarczego nowych form pracy, racjonalizatorstwa i współzawodnictwa, uzyskano nowe asortymenty, dzięki czemu można stale powiększać zaopatrzenie szerokich mas społe-
czeństwa w artykuły skórzane pierwszej potrzeby. Na rynku krajowym ukazały się w dużym wyborze nowe rodzaje skór, przede wszystkim świńskich, które obecnie są podstawowym surowcem do produkcji galanterii skórzanej.
Ponieważ skóra jest materiałem deficytowym i ilość jej jest niewystarczająca dla zaspokojenia potrzeb ludności, więc w jej miejsce rozpoczęto na szeroką skalę produkcję materiałów zastępczych. W wielu przypadkach materiały te zastępują z powodzeniem skórę, wykazując wiele dodatnich cech.
Przed pracownikami przemysłu skórzanego stoi poważne zadanie stałego podnoszenia jakości wyrobów, która zależy przede wszystkim od przygotowania pracowników do wykonywania ich zadań na każdym odcinku pracy. Pracownik wytwarzający obuwie, galanterię lub rękawiczki musi znać przede wszystkim właściwości stosowanego materiału, gdyż nie każdy materiał spełnia stawiane mu wymagania. Brak wiadomości materiałoznawczych z zakresu wszystkich elementów składowych np. obuwia może spowodować niewłaściwy dobór surowców, a tym samym obniżenie wartości wytwarzanego produktu. Znajomość materiałów stosowanych w warsztacie nie może ograniczać się do powierzchownej oceny ich wartości, lecz wymaga poznania przyczyn powstawania wad i uszkodzeń.
Wszystkie materiały stosowane w przemyśle skórzanym można podzielić na materiały (podstawowe) zasadnicze oraz materiały dodatkowe (pomocnicze).
Do materiałów podstawowych zalicza się surowce, z których w zasadzie wyrób jest wykonany, np. przy produkcji obuwia skórzanego materiałem podstawowym jest skóra wierzchnia i spodowa, natomiast stosowana podszewka z tkaniny oraz nici, gwoździe itp. są materiałami dodatkowymi. Odwrotnie przy produkcji obuwia tekstylnego tkaniny są materiałami podstawowymi, a różne wstawki, lamowania i wzmocnienia ze skóry są materiałami pomocniczymi.
Przed rozpoczęciem produkcji poszczególne materiały stanowią surowiec, z chwilą zaś rozpoczęcia jego przeróbki — w formie przejściowej — noszą nazwę półfabrykatu, wykończony produkt jest fabrykatem (wyrobem gotowym). W produkcji warsztatowej najbardziej istotny jest podział — według stopnia przerobu — na surowce, półfabrykaty i fabrykaty. W nauce materiałoznawstwa skórzanego ważny jest przede wszystkim surowiec używany do produkcji skórzanej.
Ogólny podział materiałów stosowanych w przemyśle skórzanym może być przeprowadzony — na podstawie ich pochodzenia — na surowce roślinne, zwierzęce, mineralne oraz sztuczne.
Surowce roślinne pochodzą ze świata roślinnego i są odpowiednio przystosowane do użytkowania według przeznaczenia. Należą do nich włókna lniane, konopne, bawełniane itp.
Surowce zwierzęce otrzymuje się ze świata zwierzęcego, występują one pod różnymi postaciami, jak skóra, wełna, jedwab naturalny itp. Podobnie jak materiały roślinne — przed zastosowaniem ich do produkcji przedmiotów użytecznych — przechodzą różne przemiany technologiczne.
Surowce mineralne otrzymuje się ze złóż mineralnych. Minerały występują w przyrodzie w postaci różnych związków chemicznych. Poprzez różnego rodzaju procesy wytwarza się z nich materiały i surowce służące do dalszego przerobu lub do produkcji materiałów pomocniczych (np. azbest, wata szklana, nici metalowe itp.).
Surowce sztuczne wytwarza się w procesach chemicznej przemiany różnych produktów wyjściowych, jak węgiel kamienny, drewno, ropa naftowa itp. Materiały te występują w handlu pod różnymi postaciami, jak włókna, tkaniny, oprawy, zamki itp. Są one określane różnymi nazwami, jak nylon, bakelit, kauczuk syntetyczny, jedwab sztuczny itp.
Poszczególne grupy surowców mogą być ponadto podzielone według ich zastosowania; np. skóry dzielą się na: miękkie (z których wyodrębnia się skóry na wierzchy obuwia, skóry do celów galanteryjnych, skóry na rękawiczki itp.), twarde (do których zalicza się spody obuwia i skóry rymarskie) oraz odpad skórzany.
Podobny podział na podstawie stosowania surowców przeprowadza się dla tkanin, tektury, gumy oraz tworzyw sztucznych.
