A A A

WIADOMOŚCI WSTĘPNE

Nauka materiałoznawstwa skórzanego ma na celu zaznajomienie ze wszystkimi surowcami stosowanymi w produkcji skórzanej, tj. nie tylko z różnymi rodzajami skóry wyprawionej, ale również z materiałami zastępującymi ją oraz służącymi jako dodatki. Jed­nym z podstawowych materiałów jest skóra wyprawiona — pod­stawowy surowiec dla wielu specjalności przemysłu skórzanego, jak obuwnictwo, szewstwo, rymarstwo, galanteria skórzana, rękawicznictwo itp. Skóra zwierząt od najdawniejszych czasów służyła człowiekowi do ochrony ciała, budowy łodzi, namiotów itp. W wykopaliskach z czasów ok. 1000 lat przed naszą erą spotyka się szczątki różnych wyrobów ze skóry, jak obuwie, hełmy, tarcze. Odnaleziono również przepis garbowania skór, pochodzący z Asyrii, co potwierdza istnie­nie/ tego rzemiosła już przed naszą erą. Rzemiosło garbarskie i przetwórstwo skóry rozwijały się równo­legle z rozwojem cywilizacji. Stale wzrastające zapotrzebowanie zmuszało człowieka do szukania sposobów podwyższania wartości użytkowej skóry. Wiele dawniej stosowanych metod wyprawy skór przetrwało do dnia dzisiejszego, ale zostały one unowocześnio­ne i udoskonalone dzięki postępowi nauki i techniki. Wprowadzono nowe metody wyprawy, opracowane w wyniku rozwoju chemii, mechanizacji i uprzemysłowienia tej gałęzi produkcji. Rozwój chemii — tak poważny na początku bieżącego stulecia — miał de­cydujący wpływ na naukowe opracowanie procesów wyprawy oraz pozwoli na podniesienie jakości produkcji i znaczne skróce­nie czasu wyprawy. Również w Polsce Ludowej powstały nowe możliwości rozwoju przemysłu skórzanego. Wzorem wielu krajów produkcja skór i ich wytwórczość zostały oparte na nowych podstawach. Poważną zdo­byczą w stosunku do okresu przedwojennego jest organizowanie nowych ośrodków badawczych, szkół zawodowych oraz wydawanie coraz większej liczby książek i publikacji fachowych z zakresu produkcji skór, obuwia, galanterii itp. Dzięki zaś wprowadzeniu do naszego życia gospodarczego nowych form pracy, racjonalizator­stwa i współzawodnictwa, uzyskano nowe asortymenty, dzięki czemu można stale powiększać zaopatrzenie szerokich mas społe­- czeństwa w artykuły skórzane pierwszej potrzeby. Na rynku kra­jowym ukazały się w dużym wyborze nowe rodzaje skór, przede wszystkim świńskich, które obecnie są podstawowym surowcem do produkcji galanterii skórzanej. Ponieważ skóra jest materiałem deficytowym i ilość jej jest niewystarczająca dla zaspokojenia potrzeb ludności, więc w jej miejsce rozpoczęto na szeroką skalę produkcję materiałów zastęp­czych. W wielu przypadkach materiały te zastępują z powodze­niem skórę, wykazując wiele dodatnich cech. Przed pracownikami przemysłu skórzanego stoi poważne zada­nie stałego podnoszenia jakości wyrobów, która zależy przede wszystkim od przygotowania pracowników do wykonywania ich zadań na każdym odcinku pracy. Pracownik wytwarzający obu­wie, galanterię lub rękawiczki musi znać przede wszystkim właści­wości stosowanego materiału, gdyż nie każdy materiał spełnia sta­wiane mu wymagania. Brak wiadomości materiałoznawczych z za­kresu wszystkich elementów składowych np. obuwia może spowo­dować niewłaściwy dobór surowców, a tym samym obniżenie war­tości wytwarzanego produktu. Znajomość materiałów stosowanych w warsztacie nie może ograniczać się do powierzchownej oceny ich wartości, lecz wymaga poznania przyczyn powstawania wad i uszkodzeń. Wszystkie materiały stosowane w przemyśle skórzanym można podzielić na materiały (podstawowe) zasadnicze oraz materiały dodatkowe (pomocnicze). Do materiałów podstawowych zalicza się surowce, z których w zasadzie wyrób jest wykonany, np. przy produkcji obuwia skó­rzanego materiałem podstawowym jest skóra wierzchnia i spodowa, natomiast stosowana podszewka z tkaniny oraz nici, gwoździe itp. są materiałami dodatkowymi. Odwrotnie przy produkcji obu­wia tekstylnego tkaniny są materiałami podstawowymi, a różne wstawki, lamowania i wzmocnienia ze skóry są materiałami po­mocniczymi. Przed rozpoczęciem produkcji poszczególne materiały stanowią surowiec, z chwilą zaś rozpoczęcia jego przeróbki — w formie przejściowej — noszą nazwę półfabrykatu, wykończony produkt jest fabrykatem (wyrobem gotowym). W produkcji warsztatowej najbardziej istotny jest podział — według stopnia przerobu — na surowce, półfabrykaty i fabrykaty. W nauce materiałoznawstwa skórzanego ważny jest przede wszystkim surowiec używany do produkcji skórzanej. Ogólny podział materiałów stosowanych w przemyśle skórza­nym może być przeprowadzony — na podstawie ich pochodze­nia — na surowce roślinne, zwierzęce, mineralne oraz sztuczne. Surowce roślinne pochodzą ze świata roślinnego i są odpowiednio przystosowane do użytkowania według przeznaczenia. Należą do nich włókna lniane, konopne, bawełniane itp. Surowce zwierzęce otrzymuje się ze świata zwierzęcego, wystę­pują one pod różnymi postaciami, jak skóra, wełna, jedwab natu­ralny itp. Podobnie jak materiały roślinne — przed zastosowaniem ich do produkcji przedmiotów użytecznych — przechodzą różne przemiany technologiczne. Surowce mineralne otrzymuje się ze złóż mineralnych. Minerały występują w przyrodzie w postaci różnych związków chemicz­nych. Poprzez różnego rodzaju procesy wytwarza się z nich mate­riały i surowce służące do dalszego przerobu lub do produkcji ma­teriałów pomocniczych (np. azbest, wata szklana, nici metalowe itp.). Surowce sztuczne wytwarza się w procesach chemicznej prze­miany różnych produktów wyjściowych, jak węgiel kamienny, drewno, ropa naftowa itp. Materiały te występują w handlu pod różnymi postaciami, jak włókna, tkaniny, oprawy, zamki itp. Są one określane różnymi nazwami, jak nylon, bakelit, kauczuk syn­tetyczny, jedwab sztuczny itp. Poszczególne grupy surowców mogą być ponadto podzielone we­dług ich zastosowania; np. skóry dzielą się na: miękkie (z któ­rych wyodrębnia się skóry na wierzchy obuwia, skóry do celów galanteryjnych, skóry na rękawiczki itp.), twarde (do których zalicza się spody obuwia i skóry rymarskie) oraz odpad skó­rzany. Podobny podział na podstawie stosowania surowców przeprowa­dza się dla tkanin, tektury, gumy oraz tworzyw sztucznych.